Bratkowska Antonina

Bratkowska Antonina (Mrozowicka) (1783-1851).
 

Poetka, pisarka.
Ur. 15 kwietnia 1783 r. prawd. w Stryju, c. Leona i Róży z Małachowskich.
Ojciec B. był rotmistrzem wojsk saskich, radcą gubernialnym i członkiem Stanów Galicyjskich, dziedzicem Skwarzawy pod Złoczowem.
B. miała siostrę, Franciszkę (1775-1831), zamężną Duniewiczową.
W 1801 r. ukazał się tomik Uczucia i igraszki ze wstępem i przypisami profesora Wacława Hanna. Tomik zawiera 15 utworów: m.in. przypowieści, eseje (!) oraz wiersze powstałe w latach 1797-1801. Mimo wpisywania się formą i treścią w konwencjonalność epoki (przewagę stanowią liryki o proweniencji sentymentalnej), zbiorek zdradza wyrazistą osobowość autorki i jej silnie emancypacyjne poglądy inspirowane organizacjami kobiet funkcjonującymi pod koniec XVIII wieku w Stanach Zjednoczonych: „Cieszcie się współrodaczki Europejki, równeśmy mężczyznom! I cóż okażą, co by ich nad nas prócz wyższej wznosiło postawy? Wiek dziewiętnasty ujrzy nas do wszystkich przypuszczone urzędów, które sobie jeszcze, acz nieprawnie przywłaszczają. Drżyjcie mężczyźni przed wiekiem dwudziestym! Drżyjcie, ciężkie na was czekają kajdany, dopóki się kula ziemi do dawnego nie zwróci kresu; wtedy jeśli dzień ostatni nie rozerwie osi świata, wtedy znowu bieda płci naszej!!!! – pisała w eseju Niewiasty albo świat kołuje z 1799 r.      
W 1802 r. B. poślubiła starszego o 30 lat Ignacego Mrozowickiego (ok. 1753-1828), starościca stęgwilskiego i zamieszkała w dziedzicznej Skwarzawie. Małżeństwo było bezdzietne. 
Po śmierci męża w 1828 r. przeniosła się do Lwowa, gdzie mieszkała do śmierci. Zachowało się z tego okresu kilkadziesiąt listów B. do Henryki z Dzieduszyckich Pawlikowskiej oraz jej męża, Gwalberta Pawlikowskiego, świadczących o ich zażyłych relacjach oraz ukazujących B. jako kobietę samodzielną, nadzwyczaj towarzyską, obdarzoną żywą i ruchliwą wyobraźnią. Korespondencja zawiera cenne szczegóły z życia Lwowa przełomu lat 20. i 30. XIX wieku (m.in. o rodzinie Baworowskich, Jabłonowskich, Młockich).
B. zmarła 18 września 1851 r. we Lwowie. 
 

Twórczość:
A. Bratkowska, Uczucia i igraszki, Lwów 1801.
 

Materiały rękopiśmienne:
Listy Antoinette Mrozowickiej w: Korespondencja Henryki z Dzieduszyckich Pawlikowskiej z lat 1808-1877, t. 7 (Mogilnicka – Przyłecki) Bibl. Jagiell., sygn. 11079 IV oraz Korespondencja Gwalberta Pawlikowskiego z lat 1814–1852, t. 3 (Maciejowski - Pawlikowski Antoni), sygn. 11045.
 

Źródła:
USC Lwów/ parafia św. Andrzeja (bernardyńska), bn/1851, k. 118, w: AGAD; „Kurier Warszawski” 1851, nr 266, s. 1400 (nekrolog); Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lwów 1857, s. 28; Kronika rodu Jaxów na Kozłowem Małachowie Małachowskich herbu Gryf […], zebrał i ułożył na podstawie dokumentów Archiwum Rodzinnego i źródeł naukowych Bogdan Hipolit 2-go im. Jaxa Małachowski, Kraków 1928, s. 90; F. Karpiński, Korespondencja […] z lat 1763-1825, „Archiwum Literackie” 1958, s. 158.

Dorota Samborska-Kukuć