Chopin Justyna
Justyna Izabella Chopin (Barcińska) (1811-1881)
Pisarka, filantropka.
Ur. 9 lipca 1818 roku w Warszawie , c. pochodzącego z Lotaryngii nauczyciela języka francuskiego i guwernera, Mikołaja Chopina i Justyny z Krzyżanowskich. Ojciec B. pracował w majątkach w Kiernozi, Żelazowej Woli oraz Liceum Warszawskim i Szkole Aplikacyjnej Artylerii i Inżynierów.
B. była trzecim dzieckiem Chopinów. Miała siostrę Ludwikę (1807-1855); pisarkę i filantropkę, zamężną Jędrzejewiczową. Brata Fryderyka (1810-1849); światowej sławy kompozytora i zmarłą przedwcześnie, utalentowaną literacko, siostrę Emilię (1812- 1827).
O dzieciństwie B. niewiele wiemy. Wychowała się w cieniu brata i starszej siostry. Wraz z nimi pobierała nauki w domu, korzystając z lekcji dawanych przez ojca oraz zatrudnionych guwernerów. Jednym z nich był Antoni Barciński, jej późniejszy mąż. Nie jest wykluczone, że Izabela - podobnie jak Ludwika – uczyła się na pensji dla dziewcząt (kierowanej przez Józefę Werbusz lub Bogumiłę Wiłucką). Pobierała również lekcje gry na fortepianie u Wojciecha Żywnego. Wykazywała talenty literackie.
Była współautorką (wraz z siostrą Ludwiką), wydanego w 1836 roku, adresowanego do rzemieślników, dwutomowego dzieła Pan Wojciech, czyli wzór pracy i oszczędności. Niektórzy przypisują jej również współautorstwo, dydaktyczno-moralizatorskiej książki Ludwik i Emilka, powieść moralna dla dzieci z pism Salzmana wytłumaczona i do polskich obyczajów zastosowana, opublikowanej anonimowo w 1828 roku. Twórczość B. nie miała charakteru zawodowego. Wypływała z zainteresowań sprawami społecznymi i była sprofilowana dydaktycznie; adresowana do dzieci i niższych warstw społecznych. Walory artystyczne nie odgrywały w niej najważniejszej roli; przekaz był celowo upraszczany. Spośród sióstr Chopin, najobfitszy dorobek pisarski pozostawiła po sobie Ludwika Jędrzejewiczowa.
8 listopada 1834 roku w Parafii Świętego Krzyża w Warszawie, 23 letnia Izabella poślubiła Feliksa Antoniego Barcińskiego (1803-1878), profesora matematyki Gimnazjum Warszawskiego. Małżonkowie początkowo mieszkali przy ulicy Elektoralnej, a następnie Nowym Świecie (wraz z rodzicami B.). W 1850 roku przeprowadzili się na ulicę Mazowiecką, ostatecznie osiadając w Pałacu Zamoyskich przy Nowym Świecie 67/69 (wówczas kamienicy czynszowej). Małżeństwo Barcińskich pozostało bezdzietne.
B. jako jedyna z rodzeństwa dożyła sędziwego wieku. Pracowita i obowiązkowa dość wcześnie przejęła gospodarskie zajęcia W czasie pobytów matki i rodzeństwa w uzdrowiskach, pozostawała w Warszawie, by opiekować się ojcem i domem. W późniejszym okresie otoczyła opieką starzejących się rodziców, siostrzeńców męża (Śniadkowskich) oraz dzieci zmarłej w 1855 roku starszej siostry. Po śmierci brata prowadziła korespondencję z wydawcami jego dzieł (przedstawicielami firmy Breitkopf & Härtel oraz Julianem Fontaną, Maurice Schlesingerem). Pozostawała również w kontakcie z Maurycym Karasowskim, autorem jednej z pierwszych monografii poświęconej F. Chopinowi. Ponad trzydzieści lat opiekowała się spuścizną i pamiątkami po kompozytorze, przekazując je pod koniec życia społeczeństwu. Nie udało się jednak zachować fortepianu Chopina, który w 1863 roku, w odwecie za zorganizowanie przez Polaków zamachu na carskiego namiestnika Fiodora Berga, kozacy wyrzucili przez okno jej mieszkania.
B. angażowała się w działalność filantropijną. Po upadku powstania listopadowego, dołączyła do Związku Patriotycznego Dobroczynności Pań Polskich. Pracowała m. in. w Zakładzie Sierot i Ubogich Dzieci Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności i Dozoru Szkoły Instytutowej oraz Domu Przytułku dla Niemowląt, była również opiekunką Zakładów Sierot i Sal Ochrony.
Zmarła 3 czerwca 1881 r. w Warszawie. Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim w rodzinnym grobie Barcińskich (kwatera II, rząd 2, grób 9-10), w niedalekim sąsiedztwie sióstr Emilii i Ludwiki.
Twórczość: Pan Wojciech, czyli wzór pracy i oszczędności, t. 1- 2, Warszawa 1836 (wyd. 2, przejrzane i poprawione, Warszawa 1843; wyd. 3, poprawione i ozdobione rycinami, Warszawa 1848; wyd. 4, dwa tomy w jednym, Warszawa, 1857; wyd. 5, dwa tomy w jednym, przejrzane. i poprawione, Warszawa, 1864).
Korespondencja: Listy Izabelli Barcińskiej, Narodowy Instytut Fryderyka Chopina; (dawniej Muzeum Fryderyka Chopina, nr in. M / 4 6 7 , M / 4 8 2 / I , M / 4 8 2 / 2).
Materiały: Narodowy Instytut Fryderyka Chopina; Akta kościelne, spadkowe, wybór korespondencji etc., opublikowano w: Nokturn czyli rodzina Fryderyka Chopina w latach 1832- 1881, t. 1- 2., J. Siwkowska, Warszawa 1986- 1988. Listy Chopina do sióstr; H. Sołdaczuk Korespondencja Fryderyka Chopina z Rodziną, Warszaw 1972; Korespondencja Fryderyka Chopina. Tom 2. 1831-1839. Część 1 i 2, opr. Z. Helman, Warszawa 2017, Korespondencja Fryderyka Chopina. Tom 3 - 1839-1849 - część 1-4 w komplecie, opr. Z. Helman, Z. Skowron, Warszawa 2024.
Opracowania: O siostrach Chopina jako autorkach polskich, „Kurier Warszawski. Dodatek Poranny” 1894, nr 323, s. 1; Hoesick F., Warszawa. Luźne kartki z przeszłości syreniego grodu, Warszawa 2020, s. 258, 259, 263, 265, 359, 367. Clavier A., Dans l'entourage de Chopin, t. II, Lens 1984; Jałochowska E., W cieniu sławy: zapomniane rodzeństwa sławnych Polaków, Warszawa 2018; Puchalska I., Nie tylko George: piszące kobiety w życiu i korespondencji młodego Chopina, w: Chopin (nie)wysłowiony: wokół listów Chopina…: korespondencja kompozytora jako dzieło i zadanie badawcze, Warszawa 2024, s. 9-22; Mysłakowski P.: Warszawa Chopinów, Warszawa 2012; Mysłakowski P., Sikorski A. , Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski, Warszawa 2005.
Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, https://chopin.nifc.pl/pl/chopin/osoba/6369_barcinska-z-d-chopin_izabella
Lokalizacja ilustracji
Izabella Chopin portret olejny J. Zamoyskiego (1969 r.), rekonstrukcja obrazu olejnego A. Mieroszewskiego z 1829 r., Fototeka Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie; Izabella w starszym wieku, 2 poł. XIX w., tamże.
Jolanta Kolbuszewska
