Komierowska Kazimiera Antonina Róża z Łuszczewskich

Komierowska Kazimiera Antonina Róża z Łuszczewskich (1829–1863), pseudonim: Jolanta

poetka 

Ur. w Warszawie 14 października 1829 r. w Warszawie. Córka gospodarzy najsłynniejszego salonu literackiego Warszawy międzypowstaniowej: Małgorzaty (Niny) z Żółtowskich h. Ogończyk  (1806–1869) i Wacława Józefa Łuszczewskiego h. Pierzchała (1806–1867) – radcy stanu i dyrektora Wydziału Przemysłu i Kunsztu w Komisji Spraw Wewnętrznych Królestwa Polskiego, starsza siostra poetki i improwizatorki Jadwigi Eduardy Magdaleny Łuszczewskiej (ps. Deotyma, 1834–1908), matka pisarza i publicysty Jana Wacława (ps. Wacław Pomian, 1850–1897). 

Córki Łuszczewskich wychowywane były w atmosferze patriotycznej, od dzieciństwa miały też okazję spotykać wielu wybitnych przedstawicieli literatury, sztuki i nauki. Z pamiętnika Deotymy wynika, że Łuszczewscy dbali o staranną, choć domową edukację dziewcząt, wielokrotnie osobiście w niej uczestnicząc. Dla Kazimiery zatrudniano co najmniej kilku dochodzących nauczycieli, m.in. Antoniego Wagę i Józefa Sikorskiego; oprócz literatury, historii, muzyki i religii na pewno uczyła się gramatyki, geografii, arytmetyki, chemii, astronomii. Około roku 1846 została dopuszczona do oficjalnych spotkań salonu, przez kilka lat do jej obowiązków należało prowadzenie kroniki gości „poniedziałkowych”. Utalentowana muzycznie, brała udział w aranżowanych przez matkę przedstawieniach, m.in. w 1848 r. w uroczystej inscenizacji fragmentów Fausta do muzyki Antoniego Radziwiłła. Siostry Łuszczewskie, z woli rodziców izolowane od rówieśników, w 1843 r. odbyły wspólną podróż do Krakowa i Wiednia, natomiast w latach 1845–1849 redagowały rękopiśmienne pisemko „Pszczółka”, kaligrafowane co miesiąc przez Kazimierę. Niestety nie zachował się żaden egzemplarz, wiadomo jedynie, że gazeta miała charakter przede wszystkim literacki. 

27 maja 1849 r. Kazimiera wyszła za mąż za Antoniego Komierowskiego h. Pomian (1816–1871), dziedzica dóbr Ślężany (gmina Dąbrówka) w guberni warszawskiej, wdowca po zmarłej w 1847 r. Mariannie z Hryniewiczów. Kazimiera była matką piątki dzieci: Jana Wacława (ps. Wacław Pomian, 1850–1897; pierwsza żona Aniela Helena Sienkiewicz, druga żona Anna Burkath), Władysława Antoniego (1852–?), Heleny Michaliny (1852–1874; mąż Tadeusz Sadowski, h. Lubicz od 1873), Tomasza Floriana (1854–?), Antoniny Katarzyny (1856–1926; mąż Tadeusz Sadowski h. Lubicz – ślub 1877, po śmierci Heleny w 1874 r.). Bratem Antoniego był Józef Komierowski (1813-1861), uczestnik powstania listopadowego, poeta i dramaturg, przyjaciel Juliusza Słowackiego. W roku 1860 (wyrokiem Konsystorza Generalnego Archidiecezji Warszawskiej z 19 maja) doszło do separacji małżonków, co odnotowano w akcie małżeństwa, ale w środowisku Łuszczewskich skrzętnie ukrywano. Kazimiera zmarła 5 listopada 1863 w wyniku niespodziewanej choroby, jaka ujawniła się latem, w wieku 34 lat. Pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 31, rząd 6, miejsc 28). W 1864 r. Antoni Komierowski ożenił się po raz trzeci z Walerią Brankowską (1825- 10.08.1873), z którą miał dwoje dzieci: Jadwigę i Antoniego. Deotyma twierdziła w Pamiętniku, że po śmierci szwagra okresowo zajmowała się dorastającymi dziećmi siostry. 

K. debiutowała pod koniec lat czterdziestych XIX wieku, czytając swoje wiersze podczas wieczorów poniedziałkowych w salonie rodziców, niektóre z nich publikowano w prasie np. w „Bibliotece Warszawskiej”, „Wieńcu”, „Dzienniku Poznańskim”. W 1862 r. pod pseudonimem Jolanta ukazał się w Poznaniu zbiór wierszy wydany nakładem autorki. Wśród liryków Komierowskiej można wskazać utwory okolicznościowe, adresowane np. do Juliusza Słowackiego, matki Niny Łuszczewskiej, okazjonalno-apologetyczne, poświęcone Lelewelowi, Kopernikowi i in., a także refleksyjno-filozoficzne, dotyczące m.in. relacji człowieka z naturą i Bogiem oraz miejsca kobiety w świecie. Pod względem formy i stylu były często epigońskie – cechowały je nadmierna wzniosłość oraz egzaltacja, natomiast ich przesłanie nie zawsze było konwencjonalne i oczywiste. Obok wierszy zgodnych z tradycyjnym systemem wartości przypisywanych podmiotowi kobiecemu znajdujemy również kilka buntowniczych w wymowie, a nawet feminizujących. Zdaniem Deotymy zamążpójście K., przenosiny z Warszawy do Ślężan i narodziny dzieci zahamowały rozwój tej twórczosci. 

1. Troistość, „Przegląd Naukowy Poświęcony Dziejom, Filozofii, Literaturze, Sztukom Pięknym” 1848, nr 17/18, s. 277; Muzyka natury; Pogląd w niebo, „Dzwon Literacki” 1853, t. 1, s. 353-364; Hymn do Boga-Rodzicy, „Wiązanka Literacka” 1853, s. 468-469; Łabędź, „Snopek Literacki” 1857, s. 313; Przeczucie, „Wieniec. Pismo zbiorowe” 1857, t. 1, s. 325-326; „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1857; Beethoven i jego prace, „Biblioteka Warszawska” 1858, t. 1, s. 698-714; Wiersz na uczczenie pamięci Joachima Lelewela, „Dziennik Poznański” 1861, nr 153, s. 1; Poezje Jolanty, Nakładem autorki, Czcionkami N. Kamieńskiego i Spółki, Poznań 1862.

2. Biblioteka PAU i PAN w Krakowie, rkp sygn. 6981: list do Niny Łuszczewskiej, list do Wacława Łuszczewskiego.

3. Różne wiersze, Archiwum Hipolita Skimborowicza, Archiwum Główne Akt Dawnych, rkp sygn. 1/340/0/-/XXIII 3/10; Biblioteka PAU i PAN w Krakowie, rkp sygn. 6981: wiersze pisane w latach 1849-1850 (5) – inc. Po polu zielonem, On śpi!, Niechaj oddala niebo ode mnie, Na dzień ślubu, Mężu!

4. ASC Parafii rzymskokatolickiej Nawiedzenia NMP w Warszawie, UMZ 1829, akt urodzenia nr 872; ASC parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie (obecnie Archiwum Państwowe w Warszawie), UMZ 1849, akt małżeństwa nr 128; ASC Parafii rzymskokatolickiej św. Andrzeja w Warszawie, UMZ 1863, akt zgonu nr 910; K. Estreicher, Bibliografia. Stulecie XIX wieku, Warszawa 1872, s. 49; Encyklopedia Powszechna Orgelbranda, t. 15, Warszawa 1864, s. 210; A. Boniecki, Herbarz Polski, t. 10, art. 720, poz. 271; Ze wspomnień wojewodziny Nakwaskiej: Pytania i odpowiedzi z wieczoru u p. Nakwaskiej, „Kronika Rodzinna” 1891, nr 1, s. 10–11; P. Wilkońska, Moje wspomnienia o życiu towarzyskim w Warszawie, red. J.W. Gomulicki, oprac. Z. Lewinówna, Warszawa 1959; J. Łuszczewska (Deotyma, pseud.), Pamiętnik Deotymy. 1834–1897, wstęp i przypisy J.W. Gomulicki, Warszawa 1968; B. Krzywobłocka, Wieszczka Deotyma, [w] tejże, Delfina i inne, Warszawa 1970, s. 153–181; J. Kulczycka-Saloni, Życie literackie Warszawy w latach 1864–1892, Warszawa 1970; M. Berkan-Jabłońska, „Ja, poetka”. O kilku kwestiach autorskiej podmiotowości w kobiecej liryce romantycznej, [w:] Przygody romantycznego "Ja". Idee - Strategie twórcze – Rezonanse, red. M. Berkan-Jabłońska, B. Stelmaszczyk, Poznań 2012; przedruk ze zmianami: M. Berkan-Jabłońska, W kręgu kobiecego romantyzmu Studia i szkice z kultury literackiej kobiet okresu międzypowstaniowego, Łódź 2019; M. Berkan-Jabłońska, Noce i sny kobiece, [w:] Noce romantyków. Literatura - Kultura – Obyczaj, red. A. Rej, D. Skiba i in., Kraków 2015; M. Rozmysł, Z romantycznych zalążków refleksji feministycznej, czyli o poezji Kazimiery Komierowskiej, [w:] Romantyzm i polityka, red. Danuta Dąbrowska, Marta Zofia Bukała, Dominika Gruntkowska, Szczecin 2019.