Malletska Karolina Rozalia Adelajda z Krasińskich

Malletska Karolina Rozalia Adelajda z Krasińskich (1807-1879), Malletska Adela, Karolina z Niemierzyniec. 

Pisarka, tłumaczka.

Ur. w 1807 r. w Niemierzyńcach k/ Pikowa na Ukrainie, c. Chryzantego Wilhelma (1777-1820) i Ludwiki z Orzeszków (1785-1842).

Ojciec M. wstąpił do Legionów Polskich we Włoszech; do kraju powrócił po jednej z bitew, w której został ciężko ranny. 

M. miała trzech braci: Henryka (1806-1876), uczestnika powstania styczniowego i autora wydanego w 1836 roku romansu Bitwa pod Kircholmem, czyli miłość Angielki, Bolesława Wincentego (1811-1874), również powstańca z 1830 roku i Wincentego Izydora (1817-1894)..

Wychowywała się w Nowochwastowie, majątku dzierżawionym od rodziny Orzeszków, ale od co najmniej siódmego roku życia mieszkała w Warszawie. 

16 grudnia 1830 r. wyszła za mąż za ponad pięćdziesięcioletniego wdowca, Jeana Baptystę Mallet de Grandville, Francuza, syna Jeana Baptysty i Margaret de Berànd (Berin), urodzonego w Bouches-du-Rhône (lub w Marsylii) ok. 1777 r., wdowca po Wiktorii z Szydłowskich, właściciela dóbr Zbożenna pod Przysuchą. Mellet był inżynierem, budowniczym mostów. Przybył do Księstwa Warszawskiego ok. 1808 r. jako żołnierz napoleoński, był dowódcą Korpusu Inżynierów w stopniu generała, kawalerem orderów św. Anny i św. Stanisława, masonem. Naturalizował się jako Jan Malletski. 

5 grudnia 1831 r. w Warszawie przyszła na świat jedyna ich córka – Waleria, późniejsza Marrené-Morzkowska, pisarka i publicystka.

Od 1832 roku M. mieszkali w swoich dobrach w Zbożennie.

W 1843 r. wydała powieść społeczną Rzeczywistość, będącą ostrą krytyką patriarchatu i przemocowości mężczyzn aż do antymaskulinizmu, akcentującą piętno wiktymizacji protagonistki, uwikłanej w świat dominacji i hegemonii męskiej. Akcja utworu rozgrywa się na przełomie lat 30. i 40. XIX w.  w Warszawie i na mazowieckiej wsi. Bohaterką jest Julia Krymnicka, postać o cechach autorki. Zostaje ona z woli stryja wydana za mąż za ponad 30 lat starszego księcia. Posłuszeństwo starszym, wiara w ich dobre intencje oraz pokładane w nich ślepe zaufanie okazują się dla młodej kobiety, nieświadomej, jak wygląda prawdziwe życie – tragiczne w skutkach. Oddana we władzę nikczemnych i cynicznych mężczyzn, z których jeden pragnie zdobyć Julię, choćby poprzez gwałt, drugi knuje przeciw niej intrygi, by pozbawić ją majątku męża. Gniewny styl i silna emocjonalność czyni powieść Malletskiej interwencyjną i  – jak na czas jej powstania – bardzo odważną, mającą charakter przestrogi. Rzeczywistość czytana dzisiaj jako powieść feministyczna, mogłaby być nawet przykładem mizoandrii, i to tak jaskrawej, że wywołuje pytanie, czy jej przyczyna nie wypływała z doświadczeń samej autorki.

Po śmierci męża, który zmarł 30 listopada 1846 r. większość roku spędzała M. w Zbożennie, zimowe miesiące w Warszawie. W 1855 r. wyjeżdżała do Petersburga, w latach 60. przebywała w Dreźnie.

Była aktywną działaczką Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, opiekunką zakładu sierot i ochronek. Prowadziła salon literacki, odwiedzała również salon Deotymy.

Oprócz autorstwa wspomnianej powieści, Malletska zajmowała się też tłumaczeniami z języka angielskiego, znany jest przekład jej pióra Laurence`a Oliphanta Poselstwo lorda Elgin do Chin i Japonii w latach 1857-1859. 

M. zmarła w Warszawie 19 kwietnia/1 maja 1879 roku. W nekrologu napisanom.in. : „Była to pani wysoko ukształcona, miłująca serdecznie rzeczy krajowe, i obdarzona niezwykłymi przymiotami duszy i serca. Do późnej starości zachowała nader uprzejme towarzyskie usposobienie i miłość do wszystkiego co wiąże się z literaturą i sztuką krajową”.

Twórczość:

Rzeczywistość, t. 1-3, Warszawa 1843 jako Karolina z Niemierzyniec

Przekłady:

L. Oliphant, Poselstwo lorda Elgin do Chin i Japonii w latach 1857-1859, W-wa z 1862.

Materiały rękopiśmienne:

List z Drezna z ok. 1863 r., w: Korespondencja Józefa Ignacego Kraszewskiego. Seria III: Listy z lat 1863-1887. T. 62, M, w: Biblioteka Jagiellońska, rkps 6522 IV, k. 155.

Źródła:

Archiwum Państwowe w Radomiu (USC Skrzynno, zg38/1846); Archiwum Państwowe w Warszawie (USC Warszawa/cyrkuł IV, zg330/1820; USC/parafia Św. Krzyża, małż1302/1830; ur955/1831; zg1277/1840; zg549/1842; zg559/1879); [nekrolog] „Kurier Warszawski” 1879, nr 55, s. 4.

A. Boniecki, Herbarz polski, t. 12, Warszawa 1908; Deotyma (Jadwiga Łuszczewska), Pamiętnik, Warszawa 1910; K. Estreicher, Polki literatki, „Niewiasta” 1862, nr 5, s. 40;  Marrené-Morzkowska W., Generał Malletski. (Ze wspomnień rodzinnych), „Biblioteka Warszawska” 1902, t. 3, nr 13-19, s. 576–587; M.Z.D., Rzeczywistość przez Karolinę z Niemierzyniec [rec.], „Dziennik Krajowy” 1843, nr 78, s. 3.

D. Samborska-Kukuć, „Rzeczywistość” (1843) – antymaskulinistyczna powieść Adeli z Krasińskich Malletskiej, (w druku); eadem, Z życiorysu Walerii Marrené-Morzkowskiej, w: eadem, Dziewiętnastowieczne pryncypia i marginalia literackie. Studia, Łódź 2020, s. 229-236; . 

 

Dorota Samborska-Kukuć