Swaracka Karolina z Hołowniów

Swaracka Karolina z Hołowniów (1815-1846), Karolina z H… S., Karolina z H. S….

 Nauczycielka, pisarka.

 Ur. w Mołodeczynie 27 listopada 1815 r. w pow. wilejskim. Pochodziła z rodziny nauczycielskiej. Była córką Franciszki z Lehmanów i Michała Hołowni, nauczyciela arytmetyki i geografii w miejscowej szkole oraz prefekta szkoły w Postawach w pow. dziśnieńskim). 

S. miała dwie starsze siostry: Annę (1801-?) i Józefę (1809-?).

 S. naukę pobierała w Mińsku na pensji żeńskiej Ludwika i Julii Montegrandich. W tym samym miejscu od ok. 1832 r. przez 2 lata pracowała jako nauczycielka, a następnie jako guwernantka w domach szlacheckich, m.in. u Czarneckich w okolicach Lubieszowa w pow. pińskim. W tym samym miejscu 25 kwietnia 1841 wzięła ślub z Karolem Swarackim, wujem Eleonory z Janowskich Sztyrmerowej, zdymisjonowanym oficerem wojsk rosyjskich. S. przeniosła się wówczas do Lepla w gub. witebskiej. Jej szwagrem był Leonard Swaracki, tamtejszy powiatowy strapczy. 

S. zadebiutowała w 1843 r. artykułem Słów kilka do P. Grabowskiego z powodu jego „Korespondencji”, opublikowanym w „Tygodniku Petersburskim” (nr 39). Wkrótce nawiązała współpracę z wileńskim „Atheneum” redagowanym przez Józefa Ignacego Kraszewskiego, gdzie w czwartym tomie pisma ukazał się jej obrazek obyczajowy Teatr małego miasteczka. W 1844 r. również na łamach „Atheneum” ogłosiła powieść Nawrócona. We wrześniu tego samego roku przebywała w Wilnie, skąd przesłała Kraszewskiemu kolejną powieść pt. Wanda, która jednak z niewiadomych przyczyn nie została opublikowana. W 1845 r. lub na początku 1846 r. dwa pierwsze rozdziały niedokończonej powieści Sierota trafiły do rąk sióstr Güntherówien – Matyldy Buczyńskiej i Gabrieli Puzyniny, inicjatorek niezrealizowanego czasopisma „Teka Litwinek”. Ostatnim drukowanym utworem S. była powiastka Marzenia i rzeczywistość („Pamiętniki Umysłowe” 1845, t. 2), adresowana do dziewcząt kończących pensje. 

W drugiej połowie listopada 1846 r. S. przybyła wraz z mężem do Ołony (pow. trocki), majątku należącego do ciotki męża, generałowej Kochowskiej. Była wówczas w zaawansowanej ciąży, miesiąc przed połogiem. S. zmarła 7 grudnia. Swaraccy nie doczekali się potomstwa.

Po śmierci żony Swaracki wszedł w posiadanie rękopisów jej niewydanych powieści: Wanda, Sierota i Wspomnienie przeszłości oraz innych materiałów. Nie ustalono, gdzie obecnie znajdują się wymienione utwory.

Skromny dorobek literacki S. prezentuje twórczość obejmującą powiastki i krótkie formy prozatorskie o charakterze obyczajowo-moralnym, publikowane w czasopismach literackich lat 40. XIX wieku. Autorka podejmowała tematykę małżeństwa, wychowania kobiet oraz napięcia między tradycyjnym modelem kobiecości a dążeniami emancypacyjnymi. Jej pisarstwo, osadzone w konwencjach epoki, łączy dydaktyczny cel moralny z wyraźną empatią wobec bohaterek, które często antycypują nowoczesne doświadczenia kobiece, mimo że ostateczne rozwiązania fabularne pozostają zachowawcze.

 D. Kukuć, Swaracka Karolina, PSB, Kraków 2009, s. 119–120; Marzenia i rzeczywistość, „Pamiętniki Umysłowe” 1845, s. 178–198; Nawrócona, „Atheneum” 1844, t. 2, s. 202–282; Słów kilka do P. Grabowskiego z powodu jego „Korespondencji”, „Tygodnik Petersburski” 1843, nr 39,s. 236; Teatr małego miasteczka, „Atheneum” 1843, t. 4, s. 260–275; Listy do J. I. Kraszewskiego, rękopis Biblioteki Jagiellońskiej, nr 6458, k. 378, nr 6479, k. 532, 569-70; [Rec. z Marzenia i rzeczywistość]: Sikorski J., „Biblioteka Warszawska” 1846, t. 2, s. 628–29; M. Berkan-Jabłońska, O kilku zapomnianych pomysłach literackich Karoliny z Hołowniów Swarackiej (1815–1849), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2013, t. 22, nr 4, s. 43–59; A. Moszyński, Nekrolog, „Tygodnik Peresburski” 1847, nr 17, s. 110–111.

 

Aleksandra Leszczyńska