Wróblewska Tekla z Borzymowskich

Wróblewska Tekla z Borzymowskich (ok. 1780-1834)

Dramatopisarka, poetka, tłumaczka, wydawczyni.
Ur. w Borzymowie pod Słonimiem na Białorusi, córka nieznanego z imienia Borzymowskiego oraz Teresy 1.v. Słońskiej
Miała braci: Michała i Marcina oraz z drugiego małżeństwa matki – Józefa (Słońskiego). Spokrewniona była z księdzem Bonawenturą Borzymowskim, biskupem mińskim, a także z Łucją Rautenstrauchową, pisarką.
Już w bardzo młodym wieku próbowała swoich sił w poezji, przygotowała do druku tom z wierszami Zabawki wiejskie, który zamierzała wydać w Winie. Oceniał je Ignacy Jaxa Bykowski, który korespondował z W. i zamieścił w rękopisie swoich wspomnień trzy dłuższe jej wiersze: Teatr życia ludzkiego, Szczęście, Człowiek, jakiego trudno znaleźć, opatrzył je również zdawkowymi informacjami na temat ich relacji. 
27 sierpnia 1800 r. w Słonimiu wyszła za mąż za Adama Wróblewskiego, sędziego trybunału litewskiego. Prawd. ich jedynie dziecko – Adam, zmarło w dzieciństwie (1805).
Od ok. 1814 do 1830 r. prawd. już po śmierci męża, W. mieszkała w Dziśnie n/Dźwiną, posiadała prawd. jakiś majątek w okolicy Łużek. Z tego czasu pochodzi relacja jej krewnego, Ludwika Paprockiego, który opowiadał o oryginalnym stylu bycia W., opowieść zanotował Antoni E. Odyniec: „Była już w wieku podeszłym, wdowa i dzierżawiła dość znaczny majątek, ale zdawszy gospodarstwo na siostrę, zajmowała się wyłącznie poezją, praktykując ją też w życiu codziennym. Wielbicielka, zwłaszcza poezji i historii greckiej, pozowała też sama na Safonę. Ubierała się z grecka po spartańsku, to jest na wpół po męsku, mając zawsze na skroniach rodzaj metalowego hełmu czy raczej diademu. W ogrodzie miała altanę na wzór greckiej świątyni, bez ścian na kolumnach, gdzie w lecie, jak Sybilla na trójnogu, zasiadała zwykle w krześle na podwyższeniu stojącym i przypatrywała się zabawom wiejskiej młodzieży, które sama dla niej co święto na wzór greckich igrzysk urządzała i sama dla nich rozdawała nagrody. Tu także zaproszeni sąsiedzi mieli sposobność słyszeć własne jej utwory przed ich odesłaniem do druku; że zaś była przy tym gościnna, uprzejma i miłosierna, dom jej był uczęszczany ochoczo, a ona sama lubiana i szanowana powszechnie”.  W. szła zatem z duchem mody, wzorując się w swoich działaniach na puławskim, sybillińskim historyzmie, mającym wymiar patriotyczny. Także organizowane przez nią turnieje, konkursy dla młodzieży i zapewne „lekcje historii” były trendem puławskim. 
W. pełniła rolę honorowego gościa na popisach rocznych uczniów szkół pijarskich w Łużkach.
Będąc samotna, przyjęła pod swój dach rodzinę Tupalskich. Udzielała się również jako filantropka. Gdy ciężko zachorowała, opiekowała się nią bratowa, Konstancja z Tupalskich Borzymowska, której – jako najbliższej – dedykowała W. niektóre swoje utwory i uczyniła spadkobierczynią majątku zakwestionowanego przez braci W.
Aktywność literacka W. przypada na lata 1817-1820, wydała wówczas w Wilnie  trzy tragedie: Pantea, królowa Suzy (1817), Mustafa i Zeangir (1817) oraz Narymund, wielki książę litewski (1820). Tematykę dwu pierwszych zaczerpnęła W. z Herodota, trzeciego – z Kroniki Sarmacji Europejskiej Aleksandra Gwagnina. Wszystkie tragedie to studia kobiecych namiętności, ekspozycja duchowych przeżyć, a także możliwości, na jakie zezwala płeć i konkretna sytuacja. Bohaterki zostały wyposażone w szczególnie wyostrzoną intuicję – przeczuwają  nieszczęścia, mają zdolność przewidywania i bardzo bogatą wyobraźnię. Kierują się pragnieniem serca i dla wytyczonego celu uczynią wszystko. Klasyczne docere, movere, delectare przeplatają się w tragediach W. z sentymentalnym współczuciem, dydaktyka i moralizowanie realizowane w parenezach bohaterów współistnieją z czułostkowością ich charakterów. W tragediach tych oba style zlewają się, tworząc osobliwy rodzaj kontaminacji: bohaterowie, patetyczni i dostojni, posiadają russowską wrażliwość i manifestują nadzwyczajną egzaltację. Najsłabszą cechą tragedii W. jest budowanie napięcia: po względnie interesującej ekspozycji aż do katastrofy akcja rwie się, spowalnia lub nieoczekiwanie przyśpiesza bez uzasadnionego powodu. 
Do tragedii dołączała W. swoje wiersze utrzymane w stylu sentymentalnym i rokokowym.
W. była również tłumaczką, przełożyła tragedie Astarbe oraz Calistę Charlesa P. Colardeau, przekłady te nie ukazały się w druku.
Przed r. 1828 zachęcona przez Mikołaja Hrebnickiego wydała w Połocku i opatrzyła wstępem zbiór poezji Jana Onoszki, nieżyjącego już wówczas regionalnego poety sentymentalisty, rezydenta na dworze Justyniana Szczytta. 
W. zmarła 6 lutego 1834 r. w swoim majątku pod Łużkami.

Twórczość:
Pantea, królowa Suzy. Tragedia oryginalna w pięciu aktach przez (...)z ułomkami poezji, Wilno 1817; Mustafa i Zeangir, tragedia oryginalna w pięciu aktach przez […] z ułomkami poezji, Wilno 1817; Narymund, wielki książę litewski. Tragedia oryginalna w pięciu aktach z ułomkami poezji przez (...), Wilno 1820.

Utwory niewydane:
Zabawki wiejskie, przed 1800; Księżniczka Zasławska, ok. 1828. 

Przekłady:
C.P. Colardeau, Astarbe przekład, ok. 1814; C.P. Colardeau, Calliste, ok. 1814.   

 
Edycje:
J. Onoszko, Poezye, wstęp [T. Wróblewska], Połock [1830].

Źródła:
NK, 6, cz. 1, s. 465.
USC Słonim, bn/1800, k. 26, w: Arch. Hist. w Wilnie; Dodatek do „Kuriera Litewskiego” 1835, nr 17, s. 64 (inf. o zgonie); Dodatek do „Kuriera Litewskiego” 1828, nr 25, s. [10]; „Wiadomości Brukowe” 1821, nr 248, s. 145; Wypisy polskie zebrane prozą i wierszem z dzieł dawnych i najnowszych autorów i autorek polskich dla rozrywki osób dorodnych a użytku młodzieży płci obojej przez (...), oprac. T. Szumski, Wrocław 1821, t. 2, s. 300-301; J. Sowiński, Tekla z Borzymowskich Wróblewska, [w:] Idem, O uczonych Polkach, Warszawa-Krzemieniec 1821, s. 131-141; K. Bujnicki, Wędrówka po małych drogach, Wilno 1841, t. 2, s. 95; R. Podbereski, Rzut oka na literaturę białoruską, (wstęp) [w:] J. Barszczewski, Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach, Petersburg 1844, s. V.  K. Estreicher, Polki literatki, „Niewiasta” 1861, nr 2, s. 7; A. E. Odyniec, Wspomnienia z przeszłości opowiadane Deotymie, Warszawa 1884, s. 135-136. Z archiwum drukarni i księgarni Józefa Zawadzkiego w Wilnie z lat 1805-1865, oprac. T. Turkowski, Wilno 1935, t. 1, s. 194-196; O. Hedemann, Szkoły walerianowskie xx pijarów łużeckich, Wilno 1937, s. 61. I. J. Bykowski, Życie (...) porucznika wojsk rosyjskich przez niego samego napisane w r. 1806, [w:] T. Mikulski, Ze studiów nad Oświeceniem. Zagadnienia i fakty, Warszawa 1956, s. 473- 503; Zbiór poetów polskich XIX wieku., oprac. P. Hertz, Warszawa 1959, ks. 1, s. 1065-1070; M. Jackiewicz, Literatura polska na Litwie XVI-XX w., Olsztyn 1993, s. 216; D. Samborska-Kukuć, Z dziejów kultury literackiej północno-wschodniego pogranicza. Jan Onoszko poeta przełomu XVIII i XIX wieku, Kraków 2003, s. 26-27; D. Samborska-Kukuć, Tekla Wróblewska – zapomniana literatka późnego Oświecenia, „Wiek Oświecenia” 2005, s. 151-166; H. Czernianin, Ambicje literackie pań w świetle druków wileńskich (1800–1822), „Pamiętnik Literacki” 2008, z. 4, s. 150-151, 171-172; M. Khaustovich, Tekla Wróblewska jako poprzedniczka Adama Mickiewicza, w: Translatoryka. Koncepcje – modele – analizy. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesor Barbarze Z. Kielar z okazji 80. rocznicy urodzin, red. S. Grucza i inni, Warszawa 2010, s. 81-91.

Dorota Samborska-Kukuć